Xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đang leo thang, kéo theo nhiều hệ lụy kinh tế đối với Trung Quốc. Những lợi ích kinh tế mà Bắc Kinh xây dựng tại Trung Đông trong nhiều năm qua đang đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng nghiêm trọng khi tình hình khu vực ngày càng bất ổn.
Giá dầu tăng mạnh, rủi ro kinh tế gia tăng
Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã đẩy giá dầu thế giới tăng vọt, lên mức cao nhất trong vòng 4 năm. Diễn biến này xảy ra sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran – một trong những đối tác kinh tế quan trọng của Trung Quốc.
Tình hình căng thẳng cũng khiến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, tuyến đường hàng hải quan trọng đối với vận chuyển dầu mỏ và hàng hóa toàn cầu, bị gián đoạn nghiêm trọng. Đây là khu vực có ý nghĩa chiến lược đối với chuỗi cung ứng năng lượng của nhiều nền kinh tế lớn, trong đó có Trung Quốc.
Trung Quốc có lợi ích kinh tế sâu rộng tại Trung Đông
Trong nhiều năm qua, Trung Quốc đã mở rộng mạnh mẽ các hoạt động kinh tế tại khu vực Tây Á. Iran trở thành nguồn cung dầu giá rẻ quan trọng đối với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Theo nhiều ước tính, Bắc Kinh hiện tiêu thụ tới 90% lượng dầu xuất khẩu của Tehran.
Bên cạnh Iran, nhiều quốc gia vùng Vịnh cũng tăng cường hợp tác với Trung Quốc trong các lĩnh vực như năng lượng tái tạo, công nghệ và phát triển cơ sở hạ tầng. Quan hệ kinh tế này càng trở nên quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh thương mại giữa Trung Quốc và Mỹ ngày càng căng thẳng.
Khi việc tiếp cận thị trường Mỹ trở nên khó khăn hơn, các quốc gia vùng Vịnh đã nổi lên như điểm đến thay thế cho hàng hóa và đầu tư của Trung Quốc.
Xuất khẩu và đầu tư của Trung Quốc vào Tây Á tăng mạnh
Thị trường Trung Đông đang trở thành một trong những khu vực tăng trưởng nhanh nhất đối với doanh nghiệp Trung Quốc. Chẳng hạn, UAE hiện là thị trường tăng trưởng nhanh nhất của ô tô Trung Quốc, trong khi nhu cầu thép từ Ả Rập Xê Út và các quốc gia lân cận đã tăng gấp đôi trong thời gian gần đây.
Thống kê cho thấy trong năm 2025, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của Trung Quốc sang Tây Á gần gấp đôi so với phần còn lại của thế giới. Đồng thời, dòng vốn đầu tư từ Trung Quốc vào khu vực này cũng tăng nhanh hơn bất kỳ khu vực nào khác.
Theo chuyên gia Dan Wang của Eurasia Group, Tây Á hiện được xem là khu vực có tiềm năng tăng trưởng lớn nhất đối với Trung Quốc. Giai đoạn 2019–2024, Trung Quốc đã đầu tư trực tiếp khoảng 89 tỷ USD vào khu vực này.
Xung đột đe dọa nhiều dự án của Trung Quốc
Dù vậy, sự leo thang căng thẳng quân sự đang đặt nhiều dự án kinh tế của Trung Quốc tại Trung Đông vào tình thế rủi ro. Các cuộc tấn công và đáp trả giữa các bên đã nhắm tới nhiều cơ sở hạ tầng quan trọng như cảng biển, tàu vận tải, đường ống dẫn dầu, nhà máy khử mặn và trung tâm dữ liệu.
Những diễn biến này làm gia tăng nguy cơ gián đoạn dòng chảy năng lượng và hàng hóa qua eo biển Hormuz, ảnh hưởng trực tiếp đến các hoạt động kinh tế của Trung Quốc trong khu vực.
Nhiều dự án có sự tham gia của doanh nghiệp Trung Quốc cũng có nguy cơ bị tác động. Tại Qatar, các ngân hàng Trung Quốc đang tài trợ cho dự án mở rộng công suất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Tập đoàn dầu khí quốc doanh Sinopec của Trung Quốc cũng nắm cổ phần trong dự án North Field East, một dự án LNG lớn tại khu vực.
Ngoài ra, các nhà đầu tư Trung Quốc còn tham gia phát triển và vận hành cảng Haifa tại Israel và cảng Khalifa tại UAE. Tại Iran, hàng chục công ty Trung Quốc đã đầu tư vào các lĩnh vực như hệ thống điện, cơ sở hạ tầng và nhà máy hóa dầu.
Trung Quốc cũng là nhà đầu tư lớn trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng khử mặn tại Trung Đông, với nhiều dự án do tập đoàn Power Construction Corporation of China xây dựng tại Ả Rập Xê Út, UAE, Oman và Iraq.
Các khoản vay và tín dụng cũng đối mặt rủi ro
Không chỉ đầu tư trực tiếp, các khoản vay và tín dụng của Trung Quốc trong khu vực cũng đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng. Theo viện nghiên cứu AidData, tỷ trọng các khoản vay và viện trợ của Trung Quốc dành cho Tây Á đã tăng gấp đôi, chiếm khoảng 10% danh mục cho vay toàn cầu của nước này vào năm 2023.
Các ngân hàng nhà nước Trung Quốc đã tài trợ cho nhiều dự án nhà máy lọc dầu, cảng biển và cơ sở sản xuất nhằm phục vụ hoạt động xuất khẩu và vận chuyển hàng hóa. Số lượng dự án lớn và phân bố rộng tại nhiều quốc gia cho thấy mức độ tham gia sâu của Trung Quốc vào nền kinh tế Trung Đông.
Doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc chịu tác động
Bên cạnh lĩnh vực năng lượng và hạ tầng, các doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc cũng đang hoạt động mạnh tại Trung Đông. Nhiều tập đoàn lớn như Huawei, Alibaba và Tencent đã mở văn phòng tại Dubai, nơi trở thành trung tâm công nghệ mới của khu vực.
Các thương hiệu điện thoại Trung Quốc như Transsion, Xiaomi và Honor cũng đang mở rộng thị phần tại thị trường này.
Tuy nhiên, tình hình xung đột đã buộc một số doanh nghiệp phải điều chỉnh hoạt động. Một số công ty yêu cầu nhân viên làm việc từ xa, trong khi Baidu đã tạm dừng dịch vụ robotaxi tại UAE. Nền tảng giao đồ ăn Keeta cũng đang cân nhắc thu hẹp hoạt động tại khu vực.
Dầu mỏ Trung Đông giữ vai trò sống còn với Trung Quốc
Trung Đông vẫn là khu vực cung cấp năng lượng quan trọng đối với Trung Quốc. Hơn một nửa lượng dầu thô nhập khẩu bằng đường biển của nước này đến từ Trung Đông, trong đó khoảng 25% có nguồn gốc từ Iran.
Theo công ty dữ liệu năng lượng Kpler, dầu Iran chiếm khoảng 13% tổng lượng dầu nhập khẩu bằng đường biển của Trung Quốc trong năm 2025. Nếu nguồn cung này bị gián đoạn, Bắc Kinh sẽ buộc phải tìm nguồn thay thế với chi phí cao hơn đáng kể.
Trung Quốc kêu gọi hạ nhiệt căng thẳng
Trước diễn biến phức tạp của tình hình, Trung Quốc đã lên án các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, đồng thời kêu gọi các bên chấm dứt giao tranh và giảm căng thẳng.
Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã điện đàm với các quan chức Iran, Oman, Israel, Saudi Arabia và UAE nhằm thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao.
Trong khi đó, các đe dọa từ phía Iran đã khiến lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz giảm mạnh. Tập đoàn vận tải biển COSCO đã tạm ngừng nhận đơn vận chuyển qua tuyến này, còn hãng Maersk cũng đình chỉ một số tuyến vận tải quan trọng trong khu vực.
Một số doanh nghiệp Trung Quốc vẫn nhìn thấy cơ hội
Mặc dù rủi ro gia tăng, một số doanh nhân Trung Quốc cho rằng tình hình hiện tại vẫn mở ra cơ hội mới. Theo doanh nhân Haiyang Zhang, đang hoạt động tại Dubai, nhiều doanh nghiệp và lãnh đạo công ty Mỹ đang rút khỏi khu vực do lo ngại bất ổn.
Điều này có thể tạo ra khoảng trống cho các doanh nghiệp Trung Quốc mở rộng hiện diện tại Trung Đông. Theo bà, động lực rút lui của các công ty Mỹ hiện lớn hơn so với doanh nghiệp Trung Quốc.
Tổng hợp
